1    Interdisciplinariteit

Wat is interdisciplinariteit?
Willem Frankenhuis
- 8 reacties

Interdisciplinair onderwijs
Karel van Dam
- 1 reactie

Interdisciplinair studeren
Arno Verweij
- 2 reacties

Interview: Interview met Fred Spier
Mendel Giezen
- 2 reacties

De Augiasstal van de neurowetenschappen
Herman Philipse
- 5 reacties

Linking Disciplines
Mendel Giezen

Het StarLab experiment
Dick Bierman

colofon  issn 1879-8144  10 mei 2004

Alle edities   Vakgebieden            
English   Over Blind       Vacatures
Volg ons:               
© 2004–2019 Blind    disclaimer   cookies

 

BLIND
1
 online interdisciplinair tijdschrift  
BLIND 1
alle edities      



zoeken + vakgebieden       



random editie       



vorige editie       



volgende editie       
naar boven       

In dit artikel bespreekt Willem Frankenhuis interdisciplinariteit. Hij verwerpt de gangbare opvatting dat interdisciplinariteit bestaat uit het combineren van verschillende wetenschappelijke disciplines. In plaats daarvan geeft hij het begrip een filosofische invulling, die gebaseerd is op het idee dat er vele perspectieven op de wereld mogelijk zijn.

Willem Frankenhuis studeert wijsbegeerte en psychologie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij heeft het interdisciplinaire honoursprogramma gevolgd en daar later als mentor studenten begeleid.


Lees het artikel

BLIND 1 - Interdisciplinariteit
sluiten


Redactie

Willem Frankenhuis
Mendel Giezen
Judith Molenaar
Matthijs Sala
Arno Verweij


Redactieraad

prof. dr. Johan van Benthem
prof. dr. Jose van Dijck
Syb Groeneveld
prof. dr. Michel Haring
prof. dr. Ed van den Heuvel
drs. Machiel Keestra
dr. Bernard Kruithof


klik hier voor huidige redactie


sluiten

Wat is interdisciplinariteit?

Een metafysisch perspectief

              
alle bijdragen van deze auteur
korte inleiding & meer over de auteur
all articles by this author
short intro & about the author
artikel door Willem Frankenhuis

Interdisciplinariteit is hot. Steeds meer studenten volgen interdisciplinaire vakken of een interdisciplinaire afstudeerrichting. De faculteiten en het Instituut voor Interdisciplinaire Studies (IIS) ontwikkelen gestaag allerlei prachtige interdisciplinaire initiatieven. Interdisciplinariteit is zelfs het thema van het academisch jaar 2003-2004. Maar wat betekent dat eigenlijk precies: interdisciplinariteit? Na enig hersenknarsen en een paar koprollen wist ik het.

Veel mensen zeggen dat interdisciplinariteit bestaat uit het combineren van verschillende wetenschappelijke disciplines. Er zijn twee problemen met deze opvatting. Ten eerste, binnen één wetenschappelijke discipline wordt bijna altijd gewerkt vanuit meerdere perspectieven: in de psychologie bestudeert men informatieverwerkingsprocessen in de hersenen op neurologisch én cognitief niveau, én op het niveau van de beleving – drie niveaus die ontsloten worden door zeer verschillende perspectieven. De term discipline is hierdoor zo veelomvattend, dat ‘het combineren van verschillende disciplines’ een beetje leeg klinkt. Het zegt erg weinig over wat er precies gecombineerd wordt.

Het tweede probleem is dat er perspectieven bestaan die vanuit verschillende disciplines bestudeerd worden. Bijvoorbeeld, een neurologisch perspectief op het menselijk brein wordt ingenomen door zowel psychologen als biologen. Als deze psycholoog en bioloog samen onderzoek doen, is het dan zinnig te spreken van ‘interdisciplinair onderzoek’? Het lijkt mij niet. Maar hoe kunnen we interdisciplinariteit dán omschrijven? Om op deze vraag een bevredigend antwoord te krijgen, moeten we eerst een kort uitstapje naar het verleden maken.

De traditionele waarheidsopvatting

Mijn vriend Matthijs zei laatst: ‘Ik heb het gevoel dat ik de dingen steeds beter begrijp’. Wat begrijp je steeds beter? vroeg ik mij af. Waarom de dingen zijn zoals ze zijn? De structuur van de werkelijkheid? Het hoe der dingen?

‘De dingen steeds beter begrijpen’ staat volgens de traditionele waarheidsopvatting gelijk aan ‘steeds meer inzicht in of kennis over de werkelijkheid verwerven’, waarbij het begrip werkelijkheid verwijst naar de wereld zoals deze an sich is. Deze waarheidsopvatting komt voort uit een onderscheid dat al centraal staat in de westerse wijsbegeerte sinds Kant, namelijk het onderscheid tussen de wereld zoals deze écht is en de wereld zoals deze aan de mens verschijnt. De werkelijke wereld bestaat uit objecten die op hun beurt bestaan uit een dans van deeltjes, golven of energie (objectief). De wijze waarop de objectieve wereld aan de mens verschijnt is variabel en persoonsgebonden (subjectief). Waarheid bestaat uit een ‘adaequatio intellectus et rei’, een overeenstemmen tussen het verstand en de wereld.

Ons traditionele waarheidsbegrip in combinatie met de hierboven beschreven invulling van het begrip wereld stuurt in hoge mate het soort vragen dat we kunnen en mogen stellen, zowel binnen de wetenschappelijke arena als daarbuiten. Zo worden mensen die openlijk spreken over het bestaan van transcendente entiteiten – bijv. God, ziel en geest – vaak beschouwd als enigszins naïef. Waarom? Omdat transcendente entiteiten per definitie de fysieke werkelijkheid overstijgen en dus onbewijsbaar zijn. Ook ontaardt vrijwel ieder gesprek over de wil in een discussie over determinisme. Waarom? Omdat de wil alleen interessant zou zijn voor zover we haar kunnen beschouwen in de taal van de fysica of de neurobiologie. Op één van de UvA-ansichtkaarten staat zelfs: “Uiteindelijk is verliefdheid slechts het overspringen van moleculen.” Zo zijn er nog vele voorbeelden.

Aangezien ik van mening ben dat er ook zinnig gesproken kan worden over het wel en wee van de goden, over de wil zoals deze beleefd wordt en over verliefdheid als méér dan slechts het overspringen van moleculen – zelfs in termen van waar en onwaar, maar dat komt later – zou het bevrijdend zijn als de wereld ons niet dwingt tot het innemen van slechts één (materialistisch) perspectief op zijn rijkdommen. De onderstaande metafysica komt tegemoet aan deze behoefte.

Perspectivisme

1. Er bestaat één wereld.

1.1. De wereld = al wat is.

2. Op de wereld zijn vele verschillende perspectieven mogelijk.

2.1. Een perspectief is een lens die een hoedanigheid van de wereld ontsluit.

2.2. Een perspectief bepaalt de hoedanigheid waarin de wereld zich toont, en daarmee dat wat is en kan zijn van al wat is.
(Kijkend door een lens die ... x vergroot zien wij uitsluitend cellen. Deze lens ontsluit dus een beperkt deel van al wat is, namelijk dat deel wat als cel kan zijn.)

3. Om perspectieven hiërarchisch te kunnen ordenen, met als parameter de mate waarin ze ons meer vertellen over de wereld, is een criterium nodig.
(Zoals: het perspectief dat ons de meest precieze voorspellingen oplevert, of de minst gecompliceerde verklaringen, of het best de belevingen van mensen kan duiden, is het perspectief dat ons het meest vertelt over de wereld.)

3.1. Criteria zijn altijd contingent, dat wil zeggen: niet noodzakelijk maar wel mogelijk.

3.2. Maar hoe kunnen we bepalen welk criterium perspectieven daadwerkelijk ordent naar de mate waarin ze ons meer vertellen over de wereld? Ook daarvoor is een (contingent) criterium nodig.

4. Er bestaat geen noodzakelijke grond op basis waarvan perspectieven hiërarchisch geordend kunnen worden, met als parameter de mate waarin ze ons meer vertellen over de wereld.

De conclusie dat er geen noodzakelijk criterium bestaat op basis waarvan gesteld kan worden dat het ene perspectief de werkelijkheid objectiever – wat voor velen gelijk staat aan beter – beschrijft dan een ander, heeft implicaties voor de meta-claims die mensen maken over welke perspectieven wel en niet legitiem ingenomen kunnen worden: er is niet één perspectief op de wereld dat noodzakelijk de meeste waarheid oplevert, ook geen combinatie van perspectieven. Iedereen kan op basis van zijn of haar eigen criteria bepalen welke perspectieven interessant of belangrijk zijn.



Het idee dat waarheid bestaat uit een overeenstemmen tussen het verstand en de wereld kan, indien gewenst, gehandhaafd blijven: waarheidsclaims hebben geen betrekking op de wereld an sich, maar op de wereld zoals deze ontsloten wordt door een perspectief. We kunnen criteria formuleren op basis waarvan waarheidsclaims binnen een perspectief geëvalueerd kunnen worden. Om over waarheid te kunnen spreken moet er dus een consensus bestaan over het ingenomen perspectief, over de aannames die ten grondslag liggen aan dat perspectief én over de betekenis van de concepten die er centraal staan.

Conclusie

Op basis van de hierboven uiteengezette perspectivistische metafysica kunnen we interdisciplinariteit zien als het combineren van (elementen van) verschillende perspectieven, waardoor een nieuw perspectief op de wereld ontstaat – interperspectivisme. Aangezien het nieuw ontsloten stukje wereld nog onontgonnen is, kan er spannend pionierswerk verricht worden. Welke aannames moeten ten grondslag komen te liggen aan het nieuwe perspectief? Met welke concepten kan het vers ontsloten stukje wereld het beste beschreven worden? En op basis van welke criteria kunnen we de nieuwe waarheidsclaims evalueren?

Zo bezien is interdisciplinariteit een activiteit die bestaat uit het ontleden en samenvoegen van voorheen afzonderlijke perspectieven. Hiervoor is een creatieve geest nodig en de bereidheid om de wereld steeds weer op nieuwe manieren te ontsluiten.

Lees nóg een artikel over

filosofie

interdisciplinariteit


of lees verder in

of deel

                   

Reactie van Matthias Wagenaar

Geplaatst op 23 juni 2004 om 18:42:15

Hierbij wil ik mijn bescheiden duit in het zakje gooien. Ik hoop dat ik het zakje dan ook niet mis. Perspectivisme suggereert dat een perspectief ruimtelijk kan worden ingenomen. Kijk ik naar een boom vanuit een hoek, dan zie ik hem anders dan uit een andere. Als je uitgaat van een aantal verschillende perspectieven die men zou kunnen innemen -je zou bijvoorbeeld kunnen kijken naar verliefdheid met een puur fysiologische benadering, maar ook hoe je het beleefd (de fenomenologische benadering)- hoe kan ik dan overgaan van het ene perspectief in de andere? Wat is de connectie tussen de perspectieven? Aangezien de wereld, incluis ik, een geheel vormt, veronderstel ik dat er een metaperspectief is, nl. het perspectief dat alle perspectieven ordent. Hoe ziet dat eruit? Hoe kan ik alle aspecten van verliefdheid als reactie van moleculen met de fenomenologische ervaring van verliefdheid in een perspectief samennemen? Volgens mij zijn de onderliggende kentheoretische problemen complex, maar Willem: reply!


Reactie van Willem Frankenhuis

Geplaatst op 7 september 2004 om 15:25:51

Geachte Matthias,De vragen die je stelt vind ik heel leuk en heel moeilijk. Terwijl ik het stuk schreef ben ik veel met deze vragen bezig geweest - en nog steeds. Ik zal binnenkort proberen te formuleren wat ik er op dit moment over denk, want dat kan nog best veranderen.Groet Willem


Reactie van Michiel

Geplaatst op 30 augustus 2005 om 13:57:58

Ben je telefoon nummer kwijt, mail mij!X buur


Reactie van Gert van der Vloed

Geplaatst op 2 november 2006 om 18:46:06

Waarschijnlijk ben ik al veel te laat met het schrijven van een reactie op dit stuk maar ik prefereer het schrijven in een digitale leegte nog altijd boven het niet schrijven. So here goes.Volgens mij is het perspectief dat verschillende perspectieven ordent behoorlijk equivalent aan het onmogelijke criterium wat Willem ordent om een hierarchie van perspectieven aan te brengen.Toch zie ik hier meer hoop in dan Willem met als eerste twee voorbeelden uit de wiskunde en de natuurkunde. De onvolledigheidsstelling van Goedel heeft volgens mij de wiskunde en haar praktische toepassingen niet aan de rem gelegd. Het principieel ontbreken van een universele logica waaraan alle wiskunde zou kunnen worden getoetst heeft er niet toe geleid dat wiskunde en de verschillende perspectieven die daar in kunnen worden genomen tot een gefragmenteerd vakgebied is verworden waar Kuhn's schrikbeeld van incommensurabiliteit heerst. Ook binnen de natuurkunde waar nog altijd de hoop is op een Grand Unified Field theory om de algemene relativiteitstheorie te verenigen met de quantummechanica ontbreekt het ook niet aan gemeenschappelijkheid van criteria.Mischien is het gebruik van het woord criterium in enkelvoud wel misleidend. Toegegeven ben ik het er niet mee eens dat we een enkel criterium zouden kunnen vinden waaruit we een hierarchie van perspectieven zouden kunnen afleiden. Wel denk ik dat je niet moet onderschatten is dat verschillende wetenschappelijke disciplines een hele hoop criteria met elkaar delen over wat geldt als goede wetenschappelijke praktijk. Toegegeven het is waarschijnlijk een Wittgensteiniaanse fuzzy set waarbij er altijd wel een criterium valt aan te wijzen dat niet door alle wetenschappelijke disciplines wordt gedeeld (waarbij natuurlijk ook de vraag aan bod komt waar de wetenschap ophoudt). Mijn punt is alleen dat er meer overlap tussen perspectieven kan zitten dan dat ik opmaak uit de korte schets van de metafyscica die ik hier zie.Interdisciplinariteit of interperspectivisme zijn nou juist dat soort momenten waarop de impliciete aannames van meerdere perspectieven aan het licht worden gebracht en daarmee een mooi perspectief voor de wetenschapsfilosofie om de praktijk van onze wetenschappelijke criteriumstelling of axiomatisering te bestuderen.


Reactie van Hans Albers

Geplaatst op 16 december 2006 om 20:21:10

Via een lezing van Fred Spier bij het WGBH Forum Network ben ik hier terecht gekomen. Voor mij is dit een vreemde wereld. Zo vreemd dat ik mij afvraag waar gaat dit over? Interdisciplinariteit is dit een nieuwe religie? Volgens mij is interdisciplinariteit iets van alle tijden. Zeker in het begin der wetenschap was er maar een interdisciplinaire wetenschap. Later, eigenlijk nog maar zeer recent, ontstonden verschillende wetenschappen, omdat de kennis en vaardigheden nodig om de algemene wetenschap te bedrijven niet meer in een persoon verenigd konden worden. Die wetenschappen splitsten verder en op vele grensgebieden ontwikkelden zich nieuwe, interdisciplinaire wetenschappen, omdat men voor het bestuderen van de gekozen onderwerpen kennis en vaardigheden uit meer wetenschappen nodig had. U gebruikt dit gegeven als "bewijs" dat interdisciplinaire wetenschappen iets nieuws bijdragen. Tot zover kan ik het nog volgen, maar nu wilt u alle interdisciplinaire wetenschappen onder een noemer brengen. Op mij komt het over alsof de interdisciplinaire wetenschapper zich wil onderscheiden van de gewone wetenschapper. Op een zelfde manier als de alternatieve geneeswijzen ten opzichte van de reguliere geneeskunde. Beide zaken begrijp ik niet: het bijeenvegen van een biologische psycholoog (die naar ik aanneem werkt op het grensgebied van deze beide wetenschappen) en een rechtskundig socioloog (die werkzaam is op het grensvlak van rechtwetenschappen en sociologie), en het afzetten tegen de gevestigde orde. O.K. ik begrijp het verkeerd: u wilt kijken wat het oplevert als u beide bovengenoemde wetenschappers bij elkaar zet. Dat kan best interessant zijn maar is er dan een onderzoeksplan? Waarom juist deze combinatie? Ik wil het blijkbaar niet begrijpen: uw onderzoek is kijken wat er gaat gebeuren als u deze mensen zonder plan bij elkaar zet. Zogezegd u maakt van de wetenschap bedrijven tot onderzoeksterrein en bovengenoemde samenwerking is dus een experiment dat onderzocht gaat worden. U ziet ik ben geheel de weg kwijt.Vroeger was alles eenvoudiger.Hans Albers, multidisciplinist (chemie, biochemie, fysica, elektrotechniek)


Reactie van Frans Holtkamp

Geplaatst op 5 december 2009 om 11:32:10

Deze reactie is door de redactie verwijderd.


Reactie van Frans Holtkamp

Geplaatst op 27 december 2009 om 21:04:24

Omdat ik er behoefte aan had mijn reactie opnieuw te redigeren, heb ik de redactie gevraagd de vorige te verwijderen. Ik plaats nu een nieuwe reactie. Om te beginnen: wat ik op BLIND! aantref, is gedachtegoed waar ik op dit ogenblik intensief mee bezig ben. De wetenschappen, die nog vaak als koninkrijkjes functioneren, met koningen die zich hun eigen blinde vlekken onvoldoende bewust zijn, zouden hun per definitie contingente grenzen meer moeten relativeren.
 Wat de heer Frankenhuis binnen zijn beschrijving van het 'perspectivisme' 'één wereld' noemt, zou ik liever 'één werkelijkheid' willen noemen. In 'God en wetenschap: een en een is een. Een essay over de manier waarop wetenschap en God samen gedacht kunnen worden' probeer ik de door velen als dualisme ervaren scheiding tussen de 'harde wetenschappen' en de metafysica te 'overwinnen'. 
Het is te vinden op mijn website www.fransholtkamp.nl ‘Woorden voor het leven’. Frans Holtkamp. theoloog en evolutionair filosoof


Reactie van R.Heinen

Geplaatst op 24 september 2010 om 07:23:06

De vraag "Wat is interdisciplinariteit?" zou je ook kunnen beantwoorden door het zoeken naar antwoorden op de juiste vragen en daarbij alle benodigde kennis te combineren tot een samenhangend geheel. De vragen welke daarbij beantwoord zouden kunnen worden zijn bijvoorbeeld: 1) Wat zijn de verbanden ?2) Welke gegevens tonen de verbanden aan ? 3) Hoe identificeer ik de gegevens ?4) Hoe verwerk ik de gegevens tot verbanden ?We hebben met het beantwoorden van deze onderzoeksvragen reeds vele multidisciplinaire problemen opgelost met behulp van bijvoorbeeld de programmeertaal R en het pakket Stata. Voorbeelden zijn te vinden op de links http://bit.ly/c4w486 en http://bit.ly/dlUi5F


Reageren




De redactie behoudt zich het recht voor om reacties in te korten of te verwijderen indien daar reden toe is.


           


Lees nóg een artikel over

filosofie

interdisciplinariteit



Alle edities   Vakgebieden  
             
Wilt u op de hoogte gehouden worden van nieuwe edities en activiteiten van Blind? Meldt u aan voor onze digitale nieuwsbrief:



Het e-mailadres wordt alleen gebruikt voor toezending van de e-mail met de links naar de nieuwe editie. Het adres staat opgeslagen bij MailChimp. MailChimp hanteert een eigen privacybeleid waarmee u instemt als u zich abonneert op onze nieuwsbrief. Elke nieuwsbrief toont een link waarmee toezending kan worden gestopt. Om uw adres eventueel nog te laten verwijderen uit het opzeggingenbestand stuurt u een e-mail aan redactie@ziedaar.nl.