18    Ruimte

De beleving van ruimte in de omgeving
Ronald Hamel
- 2 reacties

Notities over publieke ruimte
Rudi Visker

Stedenbouw en staatscontrole
Joost Lauppe

Between différance and hyper-reality
Mark van Ostaijen
- 4 reacties

Space – the final frontier
Jan de Boer
- 2 reacties

Ruimte en feng shui
Nina Elshof
- 1 reactie

Flatland
Sebastiaan Eliëns
- 2 reacties

Het zien en afbeelden van de ruimte
Bruno Ernst

Column: Verwondering over sciencefiction
Jürgen Snoeren
- 4 reacties

colofon  issn 1879-8144  24 november 2008

Alle edities   Vakgebieden            
English   Over Blind       Vacatures
Volg ons:               
© 2004–2018 Blind    disclaimer   cookies

 

BLIND
18
 online interdisciplinair tijdschrift  
BLIND 18
alle edities      



zoeken + vakgebieden       



random editie       



vorige editie       



volgende editie       
naar boven       

Het literaire genre van de sciencefiction draait om de verwondering over technologie. Tegenwoordig echter is de technologische ontwikkeling niet meer iets verwonderlijks, maar een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leven. Echte sciencefiction wordt dan ook niet meer gemaakt, maar alleen nog verhalen die opgeleukt worden met ruimtepakken en spaceshuttles. We zullen op zoek moeten gaan naar een nieuwe vorm van literatuur die ons op de toekomst kan voorbereiden.

Jürgen Snoeren is als uitgever werkzaam bij uitgeverij Mynx, voorheen uitgeverij M. Zelf schrijft hij korte verhalen en heeft in 2002, 2004 en 2006 gejureerd bij de Paul Harlandprijs, de wedstrijd voor korte, Nederlandstalige sciencefiction- en fantasyverhalen.


Lees de column

BLIND 18 - Ruimte
sluiten

Hoofdredactie

Maud Dahmen
Martin Olsthoorn


Eindredactie

Gerard van den Akker
Sarah Welling (Engelse taal)


Redactie

Katja de Jong
Katja Keuchenius
Daphne van der Pas
Arno Verweij (webmaster)
Hanna Zwietering


Redactieraad

prof. dr. Johan van Benthem
drs. Kim van den Berg
dr. Casper de Groot
prof. dr. Ed van den Heuvel
drs. Machiel Keestra
dr. Bernard Kruithof
Tamara Metze


klik hier voor huidige redactie


sluiten

Verwondering over sciencefiction

              
alle bijdragen van deze auteur
korte inleiding & meer over de auteur
all articles by this author
short intro & about the author
column door Jürgen Snoeren

Er is iets aan de hand met onze samenleving. Het heeft verstrekkende gevolgen, maar toch ontgaat het de meeste mensen: de verwondering over de techniek is langzamerhand aan het verdwijnen. We beschouwen de technologische ontwikkelingen vandaag de dag als iets vanzelfsprekends, bijna als iets waar we recht op hebben. Deze vanzelfsprekendheid strekt zich uit van het alledaagse naar de grenzen van het huidige wetenschappelijke onderzoek: we zijn verbaasd als er niet elk jaar een verfijndere iPod, plasmascherm of laptop te koop is, of als er niet het zoveelste mesje aan een scheerapparaat is toegevoegd. Vooruitgang moet – we zijn er inmiddels zo aan gewend dat het ons alleen nog maar opvalt als het ontbreekt.

Op wetenschappelijk gebied is eveneens alle aandacht gericht op de vooruitgang, op het voortduwen van de grenzen van onze kennis. We denken nog weinig na over wat er allemaal gebeurt en waarom, en al helemaal niet over wat we er eigenlijk van moeten vinden. Techniek is niet meer, zoals het eens was, een keuze: het zit zo diep in onze cultuur geworteld dat het een deel van ons wezen geworden is. In die zin zijn we allemaal een cyborg geworden: een wezen dat bestaat uit gelijke delen technologie en biologie. De vraag of dat erg is laat ik aan de lezer over.

Wat ik hier met name wilde aanstippen is iets wat mij – en elke lezer – aan het hart zou moeten gaan: een van de gevolgen van het verdwijnen van die verwondering is dat het genre 'sciencefiction' wegkwijnt. En dan bedoel ik niet die avonturenverhalen die nu onder het mom van sciencefiction op tv te zien zijn. Die kunnen met evenveel gemak in wat voor tijd of setting dan ook geplaatst worden zonder aan betekenis in te boeten. Waar ik het over heb, is over échte sciencefiction, de ware SF: speculatieve fictie die de grenzen van onze hedendaagse technologie en maatschappij oprekt en er een kritische blik op werpt. Fictie die verrast, verbijstert, ontroert en nieuwe inzichten oplevert. Die laat zien hoe we nu zijn en zouden kunnen worden. Die SF is nog maar zeldzaam.

Er zijn genoeg ruimteavonturen die de noemer 'sciencefiction' hebben gekregen – maar waarin verschilt Battlestar Galactica van The gunfight at the OK Coral of The Longest Day? Je hoeft alleen de wapens en de kostuums te veranderen – het verhaal zelf heeft niets met SF te maken. Het is setting, window dressing, een mooie verpakking met een lint, een decor dat veranderd kan worden al naar gelang de smaak van de dag. Neem nu een ruimtegevecht, waar grote ruimteschepen elkaar met laserwapens bestoken. Waarin verschilt zoiets nu van een gevecht tussen twee slagschepen uit de Tweede Wereldoorlog? Alleen maar omdat het gevecht toevallig in de ruimte afspeelt, en er met futuristische wapens wordt geschoten, noemen we het 'sciencefiction'. Met ware SF heeft het niets te maken – laten we dit soort verhalen daarom maar 'toekomstverhalen' noemen.

Men leest geen ware SF meer – als uitgever ondervind ik dat dagelijks aan den lijve. Speculeren interesseert ons niet meer en de reden hiervoor is heel eenvoudig: het is niet meer nodig om na te denken over de toekomst, want de toekomst is nu. We leven nú in de toekomst waar de good old sciencefiction ons over probeerde te vertellen. Het tempo van de vooruitgang is zó snel geworden dat we vergeten zijn ons erover te verwonderen.

Het praktische probleem waarom we tegenwoordig alleen nog maar toekomstverhalen krijgen voorgeschoteld, en geen ware SF, is dat het eenvoudigweg onmogelijk is om nog een onderwerp te vinden dat geschikt is om een leesbaar plot omheen te schrijven. We hoeven ons niet meer af te vragen of het mogelijk is om naar de maan te gaan, of een satelliet te lanceren. Dat is allemaal al gedaan: het verbaast ons niet meer. De vragen waar we ons tegenwoordig mee bezig houden strekken zich ver uit op kwantummechanisch niveau, en zelfs verder tot diep in bijvoorbeeld de snaartheorie, die slechts een enkeling nog maar kan begrijpen. Daarnaast is onze samenleving zo complex geworden dat het nauwelijks meer mogelijk lijkt om een toekomst of buitenaardse samenleving te bedenken die zó van de onze verschilt, dat we er ons over zullen verbazen.

Er zijn uiteraard wel romans die een poging wagen om ons te doen verbazen, ons na te laten denken over wat mogelijk is, ons proberen te laten verwonderen. Alleen nu de sneller-dan-licht-ruimteschepen door de wetenschap zijn ontkracht moeten noodzakelijkerwijs zúlke grote sprongen worden gemaakt, dat het voor veel mensen geen speculatie meer is, maar fantasy. Wie kan zich nog iets voorstellen hoe de mensheid in de verre toekomst met behulp van singulariteiten voorbij zwarte gaten of zelfs andere universums gaat?

Is er nog toekomst voor echte SF die verder gaat dan vermakelijke toekomstverhalen? Ik denk het niet. Het heeft een functie gehad in een tijd waarin technologie nog iets was waar we ons over konden verbazen, zorgen over konden maken of ons op konden verheugen. Technologie is nu zo met ons verweven dat het nauwelijks meer zinvol is een onderscheid te maken tussen toekomstverhalen en ware SF. Daarom is het tijd om afscheid te nemen van de sciencefiction en hem te bedanken voor de bewezen diensten. We zullen op zoek moeten gaan naar een nieuwe vorm van literatuur die ons op de toekomst kan voorbereiden. Een die ons op een begrijpelijke manier kan laten verwonderen, ons voor kan bereiden op de écht onverwachte ontwikkelingen. Het is van vitaal belang dat we deze verwondering terugkrijgen, willen we nog met een kritische blik naar onze toekomstige maatschappij kunnen kijken. We zullen het nog hard nodig hebben.

Lees nóg een artikel over

filosofie

literatuur


of lees verder in

of check

Alle edities   Vakgebieden  
             

                   

Reactie van A.J. Berckel

Geplaatst op 2 december 2008 om 16:35:28

Interessant artikel! De mens kent al millenia lang technologische vooruitgang; het is dus relatief pas recent dat de verwondering hierover geuit wordt in SF. Is het dan niet vreemd, gezien die lange geschiedenis van vooruitgang, dat de verwondering nu alweer voorbij is? Misschien is de verwondering er nog wel, alleen niet meer over makkelijk uit te beelden technologie (zoals ruimtepakken).


Reactie van Schlimazlnik

Geplaatst op 19 februari 2009 om 21:03:03

Een bijzonder kortzichtig artikel, nota bene door een uitgever. SF leeft nog steeds, al wordt dat niet door de "toonaangevende" uitgever bevestigd. Er zijn nog altijd vormen van wetenschap die de mensen met ontzag verbijsteren, bizarre speculatieve vormen aannemen of op zijn minst angst aan jagen - juist omdat de gemiddelde mens het maar half begrijpt. Gentechnologie, de klimaatverandering, RFID, het blijven bronnen voor de meest uiteenlopende plots. Om maar te zwijgen van de andere moderne wetenschappen (zoals psychologie, antropologie, economie, enz. enz.) die voor voortdurende uitdagingen staan om het onverklaarbare te verklaren en waarbij verhaal-plots tenminste nog origineel kunnen zijn.Wie als uitgever zit te wachten op "vernieuwende" ruimteverhalen als antwoord op de vraag naar SF heeft minstens 3 decennia buiten de werkelijkheid geleefd. SF is gelukkig nog wel in andere taalgebieden te vinden, en ook nog wel bij andere, meer enthousiaste uitgevers. Jammer dat het sommige mensen blijkbaar is ontgaan.


Reactie van Lodewijk

Geplaatst op 11 maart 2009 om 00:44:34

Steek je hoofd boven het maaiveld uit en er is altijd wel een Oer-Hollandse Schlimazlnik die hem probeert te scheiden van je romp. Als je bovendien nog uitgever bent van ongeveer de enige uitgeverij die nog iets meer durft dan ellenlang edoch commercieel gezever van woordbreiers als Goodkind e.d.op de markt te smijten, dan wordt ook nog gepoogd je hart te doorboren. Je bent immers de vijand, de boze uitgever. Wat een botte, negatieve onzin. SF doet het lang niet zo goed meer en Snoeren bewijst dat met een goed artikel. Punt. De rest zal wel de rancune van een mislukt schrijver zijn, of zo.


Reactie van Schlimazlnik

Geplaatst op 23 juli 2010 om 21:52:39

Wat is er negatief aan om degenen die zich hard maken voor sciencefiction een hart onder de riem te steken?Kijk naar de verhalen van de Unleash Award: voldoende verwonderende sciencefiction, al zitten er schrijvers bij die een goede redacteur nodig hebben om die verwondering in een meer leesbare vorm te gieten.Kijk naar een schrijver als Django Matthijsen: scoort steeds hoog bij wedstrijden en schrijft sciencefiction.Zelfs ene volstrèkt onbekende W.J. Maryson (heeft die geen uitgever nodig)? waagde zich bij de UA aan SF. En eindigde hoog.Snoeren is hier degene met de maaimachine. Kapt gelijk alles af zonder verder te kijken. Blind. Ik snap de naam van dit tijdschrift.Om te kijken wat de toekomst is, moet je verder kijken dan wat nu hot is. Je moet kijken wat er broeit op zolderkamertjes, wat er kiemt in wedstrijden, wat zijn sporen verspreidt via de memen van de matrix. Ik ruik SF in de lucht, scherp als ozon na het overweldigende onweer van de fantasy.


Reageren




De redactie behoudt zich het recht voor om reacties in te korten of te verwijderen indien daar reden toe is.


           


Lees nóg een artikel over

filosofie

literatuur


Lees verder in

of check

Alle edities   Vakgebieden  
             
Wilt u op de hoogte gehouden worden van nieuwe edities en activiteiten van Blind? Meldt u aan voor onze digitale nieuwsbrief:



Het e-mailadres wordt alleen gebruikt voor toezending van de e-mail met de links naar de nieuwe editie. Het adres staat opgeslagen bij MailChimp. MailChimp hanteert een eigen privacybeleid waarmee u instemt als u zich abonneert op onze nieuwsbrief. Elke nieuwsbrief toont een link waarmee toezending kan worden gestopt. Om uw adres eventueel nog te laten verwijderen uit het opzeggingenbestand stuurt u een e-mail aan redactie@ziedaar.nl.