19    Sex and the Sciences

Het mysterie van de seksuele aantrekkelijkheid
Peter De Cleen
- 6 reacties

De erotisering van Barbie
Merle Gosewinkel

Seks en erotiek in hindoeïsme en boeddhisme
Paul van der Velde
- 4 reacties

De tragische paradox der driften
Marianne Mann
- 2 reacties

Disgust and Vaginismus
Charmaine Borg en Peter de Jong
- 13 reacties

Pedofilie: lastige lusten
Karin Visser
- 3 reacties

colofon  issn 1879-8144  4 maart 2009

Alle edities   Vakgebieden            
English   Over Blind       Vacatures
Volg ons:               
© 2004–2018 Blind    disclaimer   cookies

 

BLIND
19
 online interdisciplinair tijdschrift  
BLIND 19
alle edities      



zoeken + vakgebieden       



random editie       



vorige editie       



volgende editie       
naar boven       

Seksueel verlangen brengt een tweestrijdigheid in de mens naar boven: enerzijds wil hij zich overgeven aan zijn verlangens, terwijl hij anderzijds zijn eigen driften de baas wil zijn. De door Racine bewerkte versie van Phèdre toont op een diepgaande manier deze innerlijke strijd, in het personage van Hippolyte, die zich op krampachtige wijze afkeert van zijn seksuele verlangens. Aan de hand van deze tragedie analyseert Marianne Mann de paradoxale aard van de mens en zijn driften.

Marianne Mann studeerde filosofie aan de Universiteit van Leuven en studeert momenteel literatuurwetenschappen en Italiaanse taal en cultuur aan de Universiteit van Amsterdam.


Lees het artikel

BLIND 19 - Sex and the Sciences
sluiten

Hoofdredactie

Maud Dahmen
Martin Olsthoorn


Eindredactie

Gerard van den Akker
Sarah Welling (Engelse taal)


Redactie

Katja de Jong
Katja Keuchenius
Daphne van der Pas
Arno Verweij (webmaster)
Hanna Zwietering


Redactieraad

drs. Kim van den Berg
dr. Wim Ghijsen
dr. Casper de Groot
prof. dr. Ed van den Heuvel
drs. Machiel Keestra
dr. Bernard Kruithof
drs. Tamara Metze
dr. Onno Meijer
Lucy Wenting, MA


klik hier voor huidige redactie


sluiten

De tragische paradox der driften

              
alle bijdragen van deze auteur
korte inleiding & meer over de auteur
all articles by this author
short intro & about the author
artikel door Marianne Mann

De manier waarop tegenwoordig in het publieke debat het fenomeen seks benaderd wordt – voornamelijk als mediaal machtsmiddel en commercieel uit te buiten verschijnsel – gaat vaak voorbij aan die andere, minder prozaïsche kant van seks, als onderdeel van de menselijke zinnelijke driften. Deze kant wordt vertegenwoordigd door het idee dat de lust naar seks, als sterkst optredend en meest essentiële onder de driften, een van de fundamentele oorzaken van de tragiek der mensheid is. De gespletenheid van de mens, als geestelijk en tegelijkertijd zinnelijk wezen, veroorzaakt in hem een eeuwige strijd van het in balans brengen van deze twee tegenstrijdige karaktereigenschappen. De behoefte aan seks kan voor veel innerlijke problemen zorgen op het moment dat de mens haar probeert te onderdrukken. Ze heeft meer gevolgen dan alleen het vervullen of afzweren van de behoefte. Op allerlei manieren wordt ze door ons tot uiting gebracht. Als we haar proberen te verbergen gaan we blozen en als anderen ons tegenwerken dan worden er klappen uitgedeeld. Zo speelt onze behoefte aan seks in veel situaties een grote rol: ze bepaald voor een groot deel ons gedrag.

Deze problemen zijn al heel lang een geliefd onderwerp in de literatuur. De door Racine bewerkte versie van Phèdre toont op een diepgaande manier de innerlijke strijd van de mens tussen het overgeven en het in toom houden van de drift aan, in het personage van Hippolyte, zoon van koning Theseus en stiefzoon van Phèdre, die zich op krampachtige wijze afkeert van zijn seksuele verlangens.

De tragiek van Hippolyte is de tragiek van de mens die zijn diepste innerlijke verlangens niet in overeenstemming kan brengen met de heersende moraal, het sociale stelsel waar hij deel van uitmaakt, waar geen plaats is voor de instinctieve driften. Het is deze onderdrukking van de driften die een fundamenteel element van de tragedie, de destructieve uitbarsting van het verlangen, vormt. Hippolyte vertegenwoordigt de tragiek van de ontbrekende eenheid die de illusionaire gespletenheid van de mensen, die zoveel ellende veroorzaakt, zou kunnen opheffen. De mens wordt enerzijds door de buitenwereld gedwongen zijn innerlijke verlangens te onderdrukken, anderzijds wil hij zelf de baas zijn over zijn handelen en geen slaaf worden van de eigen wil. Hij verlangt naar controle over het verlangen zelf en, tegelijkertijd, naar de overgave aan dit verlangen. De tragische paradox van de mens bestaat precies hieruit: overgave en controle samen willen brengen. Dat kan maar in twee dingen uitmonden: ascese of de dood.

Bij Hippolyte komen beiden aan bod. Hij probeert uit alle macht zijn wil tot rust te brengen door haar niet te voeden. Hippolyte is de blozende jongen die zijn verlangens geen plaats weet te geven en ze probeert te verbergen voor de aanblik van anderen. De gevoelens die Phèdre koestert zijn hem niet vreemd (hij heeft dezelfde voor Aricie), maar zij mag dat niet zien. 'J'avoue, en rougissant… Ma honte ne peut plus soutenir votre vue; et je vais...'1 (Racine, 1991, p. 84). Het blozen is een afweermechanisme, maar ook een voorteken van de ramp die vlak voor het einde gaat plaatsvinden. Het toont het gloeien van een monster dat jaren niet gevoed is en zijn honger nu voor eens en altijd wil stillen. Het is het monster van het door Hippolyte onderdrukte verlangen, keer op keer door hem afgewezen. Maar dit monster zal zich wreken, door de tactiek van zijn baas tegen hem te laten werken.

Phèdre vertelt een leugen ten nadele van Hippolyte en hij doet, om zijn vader te sparen, nagenoeg niets om zijn eigen naam te zuiveren. Hij laat de woede van zijn vader over zich heen komen en laat zich door hem verbannen. Zijn nobele houding begint zich hier tegen hem te keren. Het wrekende monster der tragiek wrijft zich in de handen en verheugt zich op wat er komen gaat.

Door het volharden van Hippolyte in de poging zijn vaders trots te bewaren, bereikt hij, in plaats van rust en orde, paniek en rampspoed. Met het verzwijgen van de waarheid voor zijn vader lijkt hij te ver gegaan in zijn dwangneurotische behoefte aan controle: die laat hem in de steek. Hij maakt Aricie bekend met zijn liefde voor haar, iets wat hij daarvoor nooit gedaan zou hebben. Het paradoxale, en daarmee tragische, is dat wat hij juist al die tijd probeerde te vermijden nu keihard toeslaat.

Deze geleidelijke en onvermijdelijke verandering in Hippolyte, van celibatair, trots jong tot een uit zijn evenwicht geduwde, zijn noodlot tegemoet rennende vluchteling, wordt ook benoemd in Ronald W. Tobins essay Jean Racine Revisited: 'Hippolyte (and Phèdre) become increasingly conscious of the distance that separates them from what should be, or used to be, the center of their existence.' (Tobin, 1999, p. 129) Deze verandering blijft niet onopgemerkt.

Zo vraagt Theramenes hem of hij soms verliefd is. 'Pourriez-vous n'être plus ce superbe Hippolyte, implacable ennemi des amoureuses lois... Aimeriez-vous, Seigneur?'2 (Racine, 1991, p. 30). De geschrokken en verontwaardigde reactie van Hippolyte laat zien hoe groot zijn afkeer is van dit soort emoties. 'Ami, qu'oses-tu dire?'3 (Racine, 1991, p. 30). De woorden van Theramenes zijn voor Hippolyte een gevaar, omdat ze het onderdrukte verlangen voeden. Van binnen springt er iets wild heen en weer bij het horen uitgesproken worden van deze woorden. 'St,' lijkt Hippolyte te zeggen met zijn antwoord, 'voed het monster niet!'

Hippolyte lijkt in eerste instantie een typisch tragische figuur uit de Griekse oudheid. Zijn starre, trotse houding en afkeer van de instinctieve driften lijken niet meer in deze tijd van zedeloosheid in de westerse wereld te passen. Toch verschilt de tragiek van Hippolyte niet van die van deze tijd. Ook nu lukt het de mens niet zijn verlangens op een gebalanceerde manier in overeenstemming te brengen met de manier van leven die door de buitenwereld van hem verwacht wordt. In plaats van te sterven tijdens drakengevechten zoekt en vindt hij andere manieren om de schreeuwende wil het zwijgen op te leggen: een volledige overgave aan datgene waar hij juist controle over probeert te krijgen, met alle destructieve gevolgen van dien. Het rigide in toom houden van de driften lijdt tot excessen. Door zoveel te drinken dat er een soort schijnascese ontstaat, hoort men even het gekibbel tussen de wil van de driften en de wil van de buitenwereld niet. Beiden lijken met elkaar verzoent, al is het van korte duur. Sommigen willen zo sterk controle over het lichaam dat ze besluiten het kapot te maken door niets meer te eten. Omdat ze zich te veel aan de onbetrouwbare normen van de media, de meest bedrieglijke manifestatie van de buitenwereld, willen aanpassen. Een midlifecrisis maakt zich meester van diegenen die te weinig gehoor hebben gegeven aan de driften, en veroorzaakt hiermee kleine familietragedies.

En hoe gaan we tegenwoordig om met het zo poëtische fenomeen blozen? Wanneer er over seks gepraat wordt, schreeuwt de westerse mens nu zo hard mogelijk wat hij daar van vindt, zodat hij niets meer te verbergen heeft en dus ook niet meer de brandende hitte van het blozen op zijn gezicht hoeft te voelen. De mens is nog even tragisch als vroeger, ongelukkig als Hippolyte.

Noten

1. Vertaling: 'Ik beken, blozend... mijn schaamte verdraagt uw blik niet, en ik ga...'
2. Vertaling: 'Bent u niet meer de superbe Hippolyte, de onvermurwbare tegenstander van de wetten van de liefde... Heeft u lief, mijnheer?'
3. Vertaling: 'Vriend, wat durf je te zeggen?'

Lees nóg een artikel over

filosofie

literatuur


of lees verder in

of check

Alle edities   Vakgebieden  
             

                   

Reactie van Qlimax

Geplaatst op 25 maart 2009 om 12:59:38

Oei, Oei.Sex - "De tragische paradox van de mens". Ik had altijd het gevoel dat sex (en verlangen ernaar) iets moois is. En hier: BAM! Tragisch en ongelukkig. Gaat het verhaal van Hippolyte niet 'gewoon' over liefde? De tragedie hoort bij liefde en niet bij sex, vind ik.P.S.Het is een utopie om de natuur proberen te onderdrukken met verstand. Persoonlijk vind ik het niet tragisch. Maarja, filosofen en schrijvers vinden het blijkbaar een prachtige paradox ;)


Reactie van Anoniem

Geplaatst op 1 april 2012 om 22:51:01

Ik herken mezelf wel enigzins hierin,het liefst had ik seks wanneer ik wil,van de andere kant durf ik niet te masturberen wanneer ik maar wil. Ik voel me zowieso in de gaten gehouden door mijn omgeving. En ik meen dat iedereen het meekrijgt... Seks, is een heerlijke brandwond; van te bevroren ijs op je huid; op een snikhete dag in de brandende zon.


Reageren




De redactie behoudt zich het recht voor om reacties in te korten of te verwijderen indien daar reden toe is.

Noten en/of literatuur

Racine, J., Phèdre, (ed.) M. Rawlings, New York, 1991.

Tobin, R.W., Jean Racine Revisited, New York, 1999.


           


Lees nóg een artikel over

filosofie

literatuur


Lees verder in

of check

Alle edities   Vakgebieden  
             
Wilt u op de hoogte gehouden worden van nieuwe edities en activiteiten van Blind? Meldt u aan voor onze digitale nieuwsbrief:



Het e-mailadres wordt alleen gebruikt voor toezending van de e-mail met de links naar de nieuwe editie. Het adres staat opgeslagen bij MailChimp. MailChimp hanteert een eigen privacybeleid waarmee u instemt als u zich abonneert op onze nieuwsbrief. Elke nieuwsbrief toont een link waarmee toezending kan worden gestopt. Om uw adres eventueel nog te laten verwijderen uit het opzeggingenbestand stuurt u een e-mail aan redactie@ziedaar.nl.